🌱🌱🌱MỖI NGÀY MỘT LÁ CÂY - HOMALOMENA AROMATICA SCHOTT (THIÊN NIÊN KIỆN)🌱🌱🌱

 MỖI NGÀY MỘT LÁ CÂY - HOMALOMENA AROMATICA SCHOTT (THIÊN NIÊN KIỆN)
THIÊN NIÊN KIỆN (Thân - rễ) 千年健 Qian nian jian

Tên khoa học: Homalomena aromatica Schott họ Ráy (Araceae).

Tên khác: Sơn thục 山蜀 Shān shǔ - Bao kim 抱金 Bào Kin (Việt Nam) - Homanen-ken ホマメナンケン - Homalomena occulta ホマロメナ・オククルタ (Nhật Bản) - Nghìn năm khoẻ mạnh 천년건 cheon-nyeon-geon (Hàn Quốc) - Obscured Homalomena Rhizome (Anh).

Bộ phận dùng: Thân rễ đã chế biến khô của cây Thiên niên kiện Rgizoma Homalomenae).

Mô tả: Cây thảo sống lâu năm, thân - rễ bò ngang mặt đất, tròn mập, hơi thẳng, có khi cong, đường kính từ 1-2,5cm, dài từ 10-40cm, bẻ ngang có phần nạc, xen lẫn nhiều xơ ngắn, 2-4cm, rất cứng, đầu xơ nhọn, mùi thơm rễ chịu. Lá mọc từ thân, rễ, phiến lá khá to, hình đầu mũi tên, dài tới 10-30cm, rộng 6-15cm, cuống lá dài 15-25cm, mặt lá lục sẫm sáng bóng, mép lượn sóng.

Cụm bông hoa là những bông mo, màu xanh, dài 5-6cm, không rụng. Trái mọng, thuôn, chứa nhiều hạt.

Mùa bông tháng 4-6, trái tháng 7-9.

Cây Thiên niên kiện mọc hoang vùng đồi núi nước ta: nhất là nơi ẩm chân đồi, ven suối.

Các nước Lào, Thái Lan, Malaysia... cũng có.

Thu hái chế biến: Thu hoạch quanh năm, nhưng mùa hè thì tốt. Chọn những thân - rễ già, to, rửa sạch, sấy nhanh ở nhiệt độ dưới 50°C làm sạch vỏ, bỏ rễ con, lại phơi hoặc sấy khô dưới 60°C đến khô.

Thủy phần dưới 14p.100.

Thành phần hóa học: Thân rễ khô) chứa 0,8p-1p.100 tinh dầu, màu vàng nhạt, thơm mát dễ chịu, tỉ trọn 0,88-0,8, trong tinh dầu có L-linalol 40p.100) ít terpinol, sabinen, limonen, acetaldehyd...

Công dụng: Theo Đông y, Thiên niên kiện vị cay, đắng, tính ấm. Vào 2 kinh Can, Thận. Có tác dụng trừ phong thấp, làm mạnh gân xương. Chữa các chứng bệnh phong hàn thấp, nhức các khớp xương, chân tay tê dại, chuột rút.

Liều dùng: 5-10g sắc uống, cũng có thể dùng tươi (hoặc khô) ngâm rượu xoa bóp, tại chỗ.

Lưu ý: Người thuộc chứng âm hư, nội nhiệt, táo bón, nhức đầu, phụ nữ có thai không nên uống.

Ở Lâm Đồng có loại Thiên niên kiện lớn (Homalomena gigantea Engl.) được nahan dân dùng thay Thiên niên kiện.

Bảo quản: Để nơi khô mát.

Bài thuốc:

Bài số 1: Chữa tê thấp, nhức mỏi gân cốt:

Thiên niên kiện                                                12g 
Cỏ xước                                                           12g
Thổ phục linh                                                   12g
Ngưu tất                                                    `      12g
Độc lực                                                              8g 
Cam thảo                                                           6g 

Thương truật                                                    10g
Sắc uống ngày 1 thang, chia làm 3 lần.

Bài số 2: Chữa thoái hóa cột sống:

Đỗ trọng                                                           12g
Thiên niên kiện                                                12g
Thổ phục linh                                                   12g
Ngưu tất                                                           12g
Thương truật                                                    12g
Đại táo                                                              12g
Cam thảo                                                           8g  
Tần giao                                                             8g  
Ý dĩ                                                                   10g
Xuyên khung                                                    10g
Kỷ tử                                                                 10g
Quế chi                                                               6g 

Tất cả đem sắc uống ngày 1 tháng, 3 lần/ngày.

Bài số 3: Chữa phụ nữ đau bụng kinh:

Thiên niên kiện                                                12g 
Bạch thược                                                      12g 
Xuyên khung                                                    12g 
Hồng hoa                                                         12g 
Đỗ trọng                                                           12g 
Ngưu tất                                                           12g 
Đại táo                                                              12g 

Nhân trần                                                         10g 
Ích mẫu                                                            10g 
Ý dĩ                                                                   10g 

Xuyên khung                                                    10g 
Kỷ tử                                                                 10g  
Liên nhục                                                          10g 

Cam thảo                                                            8g 
Toan táo nhân                                                     8g 
Đào nhân                                                            6g 
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 4: Chữa viêm khớp, đau khớp mạn tính:

Dùng thiên niên kiện chữa đau khớp với 3 bài thuốc dưới đây:

Bài số 4.1: 
Thiên niên kiện                                                 10g  
Ngưu tất                                                            10g
Mộc qua                                                            20g  
Hy thiêm                                                            20g 
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 4.2:
Thiên niên kiện                                                  10g 
Ngải cứu                                                            10g
Thương nhĩ tử                                                    10g
Hy thiêm                                                             20g 
Thổ phục linh                                                      20g 
Rễ Cỏ xước                                                        40g 
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 4.3:
Thiên niên kiện                                                   10g 
Cốt toái bổ                                                          10g
Bạch chỉ                                                               8g 
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 5: Chữa chứng dị ứng, mẩn ngứa:

Khi cơ thể có những biểu hiện ngứa ngáy ta có thể chuẩn bị:
Thiên niên kiện                                                   10g 
Sả                                                                       10g 
Gừng tươi                                                           10g 
Sắc uống ngày 01 thang chia 3 lần hoặc dùng bã để thoa vào vị trí bị ngứa để tăng hiệu quả cho bài thuốc.

Bài số 5: Trị bệnh xương khớp và bồi bổ khí huyết, can thận: Thiên niên kiện ngâm rượu: 

Thiên niên kiện                                                  100g 
Ngưu tất                                                             100g 
Câu kỷ tử                                                           100g  
Đỗ trọng                                                             100g 

Bạch thược                                                         100g 

Đảng sâm                                                           100g 
Đương quy                                                         100g 
Thục địa                                                              200g 
Đại táo                                                                200g 
Rượu trắng                                                           5 lít
Đem ngâm trong bình kín 30 ngày, sau đó mỗi ngày uống 1 chén 20ml khi ăn tối.

Bài số 6: Chữa thấp khớp, đau nhức xương:

Thiên niên kiện                                                    12g
Rễ cỏ xước                                                          40g
Hy thiêm                                                              28g
Thổ phục linh                                                       20g
Cỏ mực                                                                16g
Ngải cứu                                                              12g
Thương nhĩ tử                                                      12g

Sao vàng rồi sắc, uống ngày một thang.

Bài số 7: Chữa chứng đau mỏi xương khớp và tê bì chân tay, đặc biệt hiệu quả cho người cao tuổi:
Thiên niên kiện                                                    12g

Bưởi bung                                                            10g
Trái dành dành                                                      8g
Đem tất cả thái mỏng phơi khô, ngâm với rượu uống.

Bài số 8: Chữa đau bụng kinh:

Thân rễ thiên niên kiện
Rễ bưởi bung
Rễ bướm bạc
Gỗ vang
Rễ sim rừng
Các vị bằng nhau, sắc uống.

Bài số 9: Chữa dị ứng, mẩn ngứa, lở sơn:

Rễ cây Thiên niên kiện                                       10g
Sả                                                                       10g
Gừng                                                                  10g

Sắc uống trong ngày.

Bài số 10: Chữa phong thấp, đau nhức xương khớp:

Bài số 10.1:
Thiên niên kiện                                                   10g 
Ngưu tất                                                             10g 
Mộc qua                                                             10g 
Hy thiêm thảo                                                     20g
Đem sắc tất cả các loại dược liệu trên với 1 lít nước, đun đến khi cạn còn 400 ml thì dừng, chia làm 2 lần uống hết trong ngày.

Bài số 10.2:  
Thiên niên kiện                                                 10g 
Ngải cứu                                                           10g 
Thương nhĩ tử                                                   10g 
Rễ cây cỏ xước                                                 40g 
Hy thiêm                                                            20g
Thổ phục linh                                                     20g
Sắc các loại dược liệu này với 4 bát nước đầy đun sôi cho tới khi còn lại 2 bát nước thì dừng, chia làm 2 lần, uống trước khi ăn.

Bài số 10.3: 
Thiên niên kiện                                                 10g 
Cốt toái bổ                                                        10g 
Bạch chỉ                                                             8g 
Sắc lên uống mỗi ngày 1 thang.

Bài số 11: Chữa đau bụng kinh:

Thiên niên kiện                                                 10g 
Rễ Bưởi                                                            10g 
Rễ cây Bướm bạc                                            10g             

Rễ cây Sim rừng                                              10g 
Đem các nguyên liệu trên sắc lên, uống thay nước trong những ngày hành kinh, sẽ giúp bạn hạn chế tình trạng đau bụng kinh.

Bài số 12: Chữa mụn nhọt, mụn độc:

Rửa sạch lá cây thiên niên kiện, Giã nát lá, trộn đều với muối hạt rồi đắp lên đầu mụn, đắp mỗi ngày cho đến khi mụn lặn hẳn.

Bài số 13: Chữa tê thấp, nhức mỏi gân cốt:
Thiên niên kiện                                               12g
Cỏ xước                                                          12g
Thổ phục linh                                                  12g
Độc lực                                                             8g
Cam thảo                                                          6g
Ngưu tất                                                          12g
Thương truật                                                   10g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 14: Chữa thoái hóa cột sống:

Thiên niên kiện                                               12g
Đỗ trọng                                                          12g
Thổ phục linh                                                  12g
Quế chi                                                             6g
Cam thảo                                                          8g
Ngưu tất                                                          12g
Thương truật                                                   12g
Đại táo                                                            12g
Tần giao                                                           8g
Ý dĩ                                                                 10g
Xuyên khung                                                  10g
Kỷ tử                                                               10g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Thiên niên kiện dạng thuốc ngâm rượu uống (liều dùng 6 - 12g).

Bài số 15: Chữa phụ nữ đau bụng kinh:

Thiên niên kiện                                              12g
Bạch thược                                                    12g
Xuyên khung                                                  12g
Hồng hoa                                                         6g
Đào nhân                                                         6g
Đỗ trọng                                                         12g
Cam thảo                                                         8g
Ngưu tất                                                         12g
Đại táo                                                            12g
Nhân trần                                                       10g
Ích mẫu                                                          10g
Ý dĩ                                                                 10g
Xuyên khung                                                  10g
Kỷ tử                                                               10g
Liên nhục                                                        10g
Toan táo nhân                                                  8g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 16: Chữa viêm khớp, đau khớp mạn tính:
Bài số 16.1:
Thiên niên kiện                                              10g
Mộc qua                                                         20g
Ngưu tất                                                         10g
Hy thiêm                                                         20g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.
Bài số 16.2:
Thiên niên kiện                                              10g
Rễ Cỏ xước                                                   40g
Ngải cứu                                                        10g
Hy thiêm                                                        20g
Thương nhĩ tử                                                10g
Thổ phục linh                                                 20g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.
Bài số 16.3:
Thiên niên kiện                                              10g
Cốt toái bổ                                                     10g
Bạch chỉ                                                          8g
Sắc uống ngày 01 thang, chia 3 lần.

Bài số 17: Chữa đau lưng, mỏi gối, đau nhức xương khớp, tê bì chân tay: Thiên niên kiện ngâm rượu:

Rượu thiên niên kiện vừa có thể bảo quản được trong một thời gian dài vừa tăng thêm công dụng chữa trị bệnh: 

Thiên niên kiện                                            100g
Ngưu tất                                                       100g
Câu kỷ tử                                                     100g
Đỗ trọng                                                       100g
Thục địa                                                       200g
Bạch thược                                                  100g
Đại táo                                                          200g
Đảng sâm                                                     100g
Đương quy                                                   100g
Rượu trắng                                                     5 lít
Tất cả đổ vào bình ngâm khoảng 30 ngày là dùng được, mỗi ngày uống một chén móng (khoảng 20 ml), khi ăn, buổi tối.
Phụ nữ có thai không dùng rượu thiên niên kiện.

Bài số 18: Chữa mụn nhọt, mụn độc:

Lá thiên niên kiện tươi

1 nhúm muối hạt.
Giã nát lá thiên niên kiện tươi, trộn đều với muối hạt rồi đắp lên đầu mụn, đắp mỗi ngày cho đến khi mụn lặn hẳn.

Bài số 19: Thiên niên kiện ngâm rượu:

Củ thiên niên kiện                                        1kg 
Ngưu tất                                                      100g
Câu kỷ tử                                                    100g
Hổ cốt                                                         100g

Các nguyên liệu này đem rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô, sao vàng hạ thổ

Sau đó đem ngâm cùng 2 lít rượu trắng loại trên 40 độ.

Ngâm trong bình sành hoặc bình thủy tinh ít nhất 1 tháng là có thể dùng được.

Để bình rượu ở chỗ khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp, uống mỗi ngày 1 chén nhỏ trong bữa ăn.

Bài số 20: Chữa đau mỏi vai gáy và xương khớp, tê bì chân tay, phong thấp và tê thấp:
Thiên niên kiện
Kim ngân
Cỏ xước
Thổ phục linh
Hy  thiêm
Ké đầu ngựa
Cây Xấu hổ
Dây đau xương
Cà gai leo
Các lượng bằng nhau, rửa  sạch,  đun kỹ, cứ 1 kg dược liệu khô sắc lấy 1 lít nước thuốc, chế thành rượu thuốc hoặc Syrup để uống.

Bài số 21: Chữa đau nhức xương khớp do phong tê thấp và thể hàn:
Ý dĩ 30g
Thiên niên kiện 12g
Cẩu tích 12g
Gừng khô 8g
Quế chi 2g
Đổ 1 lít nước sắc đến khi còn 1/2 lít, thêm một tý rượu uống nóng lúc đói. Mỗi thang thuốc sắc thành hai lần nước uống 2 lần/ngày.

Bài số 22: Chữa phong thấp, đau nhức xương khớp và suy nhược cơ thể ở người cao tuổi hoặc người mới ốm dậy:
Rễ đinh lăng 12g
Thiên niên kiện 8g
Hà thủ ô 8g
Cối xay 8g
Huyết rồng 8g
Cỏ xước 8g
Vỏ quýt 8g
Quế chi 4g
Cho thuốc vào ấm sắc, đổ ngập nước. Đun thuốc trên lửa nhỏ, đến khi còn khoảng 2 bát nước thì tắt bếp. Chia thuốc thành 2-3 lần/ngày, uống lúc nóng.

Bài số 23: Chữa đau cột sống:
Huyết giác 10g
Đại hồi 10g
Quế nhục 10g
Địa liền 10g
Chổi sể 10g
Lá thông 10g
Thiên niên kiện 10g
Kim sương 10g
Ấu tẩu 5g
Tán nhỏ các nguyên liệu rồi ngâm với 500ml rượu trắng. Đậy chặt nắp trong 7 ngày, mỗi ngày lắc 1 lần. Dùng rượu thiên niên kiện đã ngâm xoa bóp lên vùng cột sống bị đau hàng ngày có tác dụng giảm đau rõ rệt.

Bài số 24: Rượu ngâm thiên niên kiện trị đau nhức xương khớp
Thân rễ Thiên niên kiện khô                        1kg 
Rượu trắng 40º                                        3–4 lít 
Rửa sạch, thái lát mỏng thân rễ, cho vào bình thủy tinh, đổ rượu ngập, đậy kín và ngâm trong 15–20 ngày.
Uống mỗi ngày 1–2 ly nhỏ (20–30ml) hoặc dùng rượu xoa bóp nhẹ nhàng lên vùng khớp bị đau nhức.

Bài số 25: Trị phong thấp, đau lưng:
Thiên niên kiện                                             12g
Ngưu tất                                                       10g
Độc hoạt                                                        8g
Quế chi                                                          6g
Gừng tươi                                                      5g
Đem các vị sắc với 600ml nước, đun nhỏ lửa đến khi còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Bài số 26: Chữa đầy hơi, tiêu hóa kém:
Thiên niên kiện                                             8g
Trần bì                                                          6g
Gừng khô                                                     5g
Sắc với 400ml nước còn 150ml, uống khi còn ấm, mỗi ngày 1 thang.

Lưu ý: Các bài thuốc trên nên sử dụng liên tục 1–2 tuần để cảm nhận rõ hiệu quả. Nếu có triệu chứng bất thường, cần ngưng thuốc và hỏi ý kiến bác sĩ.

Cách sử dụng và liều lượng an toàn:
- Dạng sắc uống: Mỗi ngày dùng từ 8–12g thân rễ Thiên niên kiện khô, sắc với nước uống.
- Dạng ngâm rượu: Dùng để uống hoặc xoa bóp ngoài da. Chỉ nên dùng lượng nhỏ, không lạm dụng để tránh gây nóng gan, táo bón.
- Kết hợp với các vị thuốc khác: Nên theo đơn của thầy thuốc, tránh tự ý phối hợp với thuốc tây y mà không có tư vấn chuyên môn.
- Nếu dùng ngoài da (xoa bóp), tránh bôi lên vùng da trầy xước, vết thương hở để không gây kích ứng.

Những lưu ý khi dùng cây thiên niên kiện:
Dù là dược liệu quý, nhưng thiên niên kiện vẫn cần sử dụng đúng cách, đúng đối tượng để đảm bảo hiệu quả và an toàn:
Không dùng cho người thân nhiệt cao, đang sốt, viêm cấp tính: Vì tính ấm, vị cay của thiên niên kiện có thể làm nặng thêm các triệu chứng viêm cấp, sốt cao.
Không dùng cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ: Đối tượng này nhạy cảm với các hoạt chất có trong dược liệu, nên tránh dùng nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Tránh lạm dụng rượu ngâm thiên niên kiện: Dùng quá liều có thể gây nóng gan, khô miệng, táo bón hoặc ảnh hưởng đến dạ dày.
Người bệnh có bệnh lý gan, thận nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng lâu dài.
Nên kết hợp điều trị y học hiện đại và Đông y: Đặc biệt với các bệnh lý xương khớp mãn tính, cần theo dõi sát và phối hợp điều trị để đạt kết quả tốt nhất.