MỖI NGÀY MỘT LÁ CÂY - RUBIA CORDIFOLIA L. (THIẾN THẢO)
THIẾN THẢO 茜草 Qiàncǎo
Tên khoa học: Rubia cordifolia L. họ Cà phê (Rubiaceae).
Tên khác: Xuyến thảo 璇草 Xuán cǎo - Hồng tây thảo 红西草 Hóng xī cǎo - Tây thảo 西草 Xī cǎo - Thiết huyết đằng 铁血藤 Tiěxuè téng - Cửu long căn 九龙根 Jiǔlóng gēn (Trung Quốc) - 薬草 Yakusō - 茜 Akane - せつそうSessō (Nhật Bản) - 꼭두서니 Kkok-du-seo-ni (Hàn Quốc) - Garance (Pháp) - Indian root (Anh) - Majistha - Indian Madder (Ấn Độ).
Bộ phận dùng: Rễ đã chế biến khô của cây Thiến thảo (Radix Rubiae Cordifoliae).
Đã được ghi vào DĐTQ (1997).
Mô tả: Cây thảo, sống lâu năm, mọc leo, thân vuông. Lá mọc vòng 4 lá một, phiến lá hình mác, đầu nhọn, dài 2-6 cm, rộng 2-3 cm. Bông hình xim ở nách lá, hay ngọn, bông nhỏ màu trắng ngà. Trái mọng, hình cầu, đường kính từ 5-6mm, đỏ khi chín chuyển màu tím đen, trong trái có 1-2 hạt hình cầu.
Mùa hoa trái: tháng 8-11.
Cây Thiến thảo mọc hoang ở các vùng núi cao, mát, ẩm như Sa Pa (Lào Cai), Nghĩa Lộ, Lai Châu, Ba Vì (Hà Tây).
Thu hái chế biến: Thu hoạch rễ vào mùa thu, đông (tháng 9-10), đào lấy rễ rửa sạch, đem phơi khô hoặc sấy khô.
Thành phần hóa học: Trong rễ Thiến thảo có 2 chất glucosid, acid rubierythrinic C26H28O14, purpurin, C14H8O5. Ngoài ra còn có alizatin C14H8O4.
Công dụng: Theo Đông y, rễ Thiến thảo, vị đắng tính mát. Vào kinh Can.
Có tác dụng mát máu, cầm máu, hành ứ, thông kinh, giảm đau, lợi niệu.
Chữa các chứng bệnh: Chảy máu do huyết nhiệt, chảy máu cam (mũi), ói ra máu, đại tiểu tiện ra máu, rong kinh (chảy máu tử cung), phụ nữ tắc kinh, xích - bạch đới, thuỷ thũng, đau khớp, chấn thương.
Liều dùng: 5-10g, sắc uống.
Lưu ý: Người không ứ trệ, phụ nữ có thai không được uống.
Bài thuốc:
Bài số 1: Chữa huyết ứ, tắc kinh, phụ nữ sau khi đẻ máu hôi không ra hết:
Rễ Thiến thảo 15g
Sắc uống.
Bài số 2: Chữa chảy máu cam, đại tiểu tiện ra máu, phụ nữ rong kinh:
Rễ Thiến thảo 10g
Lá Trắc bá 5g
Sinh địa 15g
A giao 10g
Hoàng cầm 5g
Cam thảo 3g
Sắc uống (cũng có thể tán bột).
Bài số 3: Chữa phụ nữ xích - bạch đới:
Thiến thảo 10g
Mai mực 10g
Mẫu lệ 10g
Hoài sơn 15g
Sắc uống.
(Xích đới thì thêm Bạch thược - Khổ sâm - Bạch đới thì thêm Lộc giác sương).
Bài số 4: Dùng cầm máu: Trị các chứng chảy máu cam, ói ra máu, tiêu ra máu, kinh kéo dài, huyết hư. Thiến mai hoàn ( Phổ tế bản thị phương) gồm:
Thiến thảo
Ngải diệp
Ô mai
Lượng bằng nhau tán bột mịn luyện mật làm hoàn, uống mỗi lần 2 - 4g, ngày 2 - 3 lần.
Bài số 5: Trị chảy máu cam do nhiệt, thổ huyết. Cát căn tán:
Thiến thảo 10g
A giao 10g
Hoàng cầm 8g
Trắc bá 8g
Sinh địa 16g
Cam thảo 3g
Chế thành dạng bột hoặc sắc uống (Trị thổ huyết, chảy máu cam).
Bài số 6: Ói ra máu:
Có thể dùng độc vị Thiến thảo tán bột sắc uống hoặc phối hợp với Đậu đen, Cam thảo tán bột làm hoàn uống gọi là Thiến thảo hoàn (trong sách Thần tế tổng lục).
Bài số 7: Trường hợp ói ra máu mà cơ thể hư yếu:
Thuốc kết hợp với Hoàng cầm, Trắc bá diệp, Hoàng kỳ, Đương qui (Bài "Thiến căn tán" trong Phổ tế phương).
Bài thuốc Thiến Căn Tán
Nguyên bản bài thuốc:
Thái Bình Thánh Huệ Phương, Q.18.
Vương Hoài Ẩn
Chủ trị:
Trị bệnh nhiệt, lỵ ra máu liên tục.
Thành phần bài thuốc:
A giao 16g
Chi tử nhân 8g
Hoàng cầm 22g
Thiến căn 30g
Tán bột.
Mỗi lần dùng 12g, sắc uống.
Lưu ý khi dùng thuốc:
Khi dùng cần phải chọn lựa loại thuốc tốt bài thuốc mới có hiệu quả.
Bài thuốc Thiến Căn Tán II
Nguyên bản bài thuốc:
Tế Sinh Phương.
Nghiêm Dụng Hòa
Chủ trị:
Trị chảy máu cam, tâm thần phiền muộn.
Thành phần bài thuốc:
A giao 30g
Chích thảo 16g
Hoàng cầm 30g
Sinh địa 30g
Thiến căn 30g
Trắc bá (lá) 30g
Tán bột.
Mỗi lần dùng 12g, sắc uống.
Lưu ý khi dùng thuốc:
Khi dùng cần phải chọn lựa loại thuốc tốt bài thuốc mới có hiệu quả.
Sinh địa kỵ các thứ huyết, Củ cải, Hành. Nên kiêng khi uống thuốc hoặc dùng cách xa khi ăn trên 1 giờ.
Địa du 10g
Đương qui 12g
Địa hoàng 16g
Hoàng cầm 8g
Chi tử 8g
Hoàng liên 6g
Đậu xị 12g
Bài số 9 : Trị chảy máu răng sau khi nhổ răng:
Dùng bột Thiến thảo rắc lên miếng gạc đắp vào cắn chặt sau 1 - 2 phút cầm máu (Thông báo Vệ sinh y dược 1974, 1:54).
Bài số 10: Trị tắc kinh:
Thiến thảo 20g
Sắc uống.
Bài số 11: Trị Xích bạch đới: Dùng bài Thanh đới thang:
Thiến thảo 12g
Hải phiêu tiêu 12g
Long cốt 12g
Mẫu lệ 12g
Hoài sơn 20g
(Xích đới gia Bạch thược, Khổ sâm. Bạch đới gia Lộc giác sương)
Sắc uống.
Bài số 12: Trị viêm phế quản mạn tính:
Thiến thảo
Vỏ cây cam chanh
Chế thành thuốc sắc hoặc thuốc viên cho uống trị 123 ca, mỗi liệu trình 10 ngày, sau 1 liệu trình tỷ lệ có kết quả là 40,7%, sau 2 liệu trình là 69,1% kết quả tốt, đối với thể hen kết quả càng rõ rệt (tư liệu Y học của Bộ vệ sinh quân khu Phúc châu 1972,3:10).
Bài số 13: Chữa ăn không tiêu, đau bụng đầy hơi, bụng chướng, đi ngoài phân sống:
Thiến thảo 20g
Nghệ đen 8g
Sắc uống.
Bài số 14: Chữa cảm gió, cảm cúm, sốt gai rét, không ra mồ hôi, đau mình hoặc ngoài da mẩn ngứa:
Thiên thảo 30 - 40g
Gừng 3 lát
Nấu nước, xông cho ra mồ hôi, uống một bát, khi thuốc còn nóng.
Bài số 15: Chữa thấp khớp, thân thể đau nhức:
Thân cành Thiến thảo 30g
Dây đau xương 30g
Sắc uống mỗi ngày.
Bài số 16: Trị chảy máu răng sau khi nhổ răng:
Bột Thiến thảo
Rắc lên miếng gạc đắp vào vị trí răng vừa nhổ, rồi cắn chặt sau 1 - 2 phút cầm máu.
Bài số 17: Trị tắc kinh do nguyên nhân huyết ứ, sau sinh huyết hôi không xuống hết:
Thiến thảo 20g
Sắc uống hàng ngày. Tới khi có kinh thì dừng.
Bài số 18: Lương huyết cầm máu. Dùng cho các chứng huyết nhiệt, mất máu như ói ra máu, chảy máu cam, đại tiểu tiện ra máu, lỵ ra máu, hành kinh không ngừng:
Bài số 18.1: Trị chảy máu cam, đại tiện ra máu: Bột xuyến căn:
Xuyến thảo căn 12g
A giao 12g
Hoàng cầm 8g
Trắc bách 8g
Sinh địa 20g
Cam thảo 4g
Các vị nghiền thành bột hoặc sắc uống.
Bài số 18.2: Trị người nhiệt đi lỵ ra máu: Thang xuyến thảo:
Địa hoàng 16g
Hoàng cầm 8g
Chi tử 8g
Hoàng liên 6g
Xuyến thảo căn 12g
Đương quy 12g
Địa du 12g
Đậu xị 12g
Giới bạch 12g
(芥白 Củ kiệu, Rau kiệu, Tiểu toán Allium chinense)
Sắc uống.
Bài số 18.3: Hành ứ thông kinh. Dùng cho phụ nữ tắc kinh, sau khi đẻ huyết hôi không ra hết:
Xuyến căn 20g
Sắc uống.
Bài số 18.4: Thanh nhiệt chỉ đới. Dùng trị xích bạch đới: Thang thanh đới:
Sơn dược 20g
Long cốt 12g
Xuyến thảo căn 12g
Hải phiêu tiêu 12g
Mẫu lệ 12g
Sắc uống.
Nếu trị xích đới, thêm:
Bạch thược 12g
Khổ sâm 12g
Nếu trị bạch đới, thêm:
Lộc giác sương 15g
Bài số 18.5: Trị các trường hợp ra máu, nhất là đường tiêu hoá trên:
Xuyến thảo
Tử chu thảo
Bạch cập
Liều lượng bằng nhau.
Các vị nghiền riêng thành bột mịn, trộn đều, tiệt trùng ở 1,5 Atm trong 15 phút. Mỗi lần dùng 8g, ngày uống 3 lần. Dùng ngoài: lấy một lượng vừa đủ rắc lên vết thương, ấn nhẹ.
Bài số 19: Chữa viêm loét dạ dày tá tràng:
Xuyến thảo 8g
Đảng sâm 16g
Bạch truật 12g
Bạch linh 12g
A giao 8g
Cam thảo 6g
Hoàng kỳ 2g
Sắc uống.
Kiêng kỵ: Người không ứ trệ không được dùng.
Lưu ý: Thiên thảo dược liệu có tính hoạt và tính lạnh nên cần lưu ý không nên dùng cho những người bệnh do hàn gây ra, những người suy yếu không nên dùng nhiều. Ngoài ra, Thiên thảo làm tăng co bóp cơ trơn tử cung nên không dùng cho phụ nữ mang thai, vì tăng nguy cơ sảy thai.
Bảo quản: Để nơi khô, mát.
Biệt dược: Cystenal.
Cystenal là tên thương mại của một loại thuốc và thực phẩm chức năng có thành phần hoạt chất chính là L-cystine, một axit amin tự nhiên quan trọng cho da, tóc và móng. Thuốc được sử dụng để hỗ trợ điều trị các vấn đề về da liễu, rụng tóc và có đặc tính chống oxy hóa.
Công dụng chính:
Cystenal (với hoạt chất L-cystine) mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và sắc đẹp:
- Làm đẹp da: Giúp làm mờ sạm da, tàn nhang, sạm nắng, và hỗ trợ điều trị mụn trứng cá, eczema, mẩn ngứa.
- Chống lão hóa: Hoạt động như một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do, làm chậm quá trình lão hóa da.
- Tăng cường sức khỏe tóc và móng: Kích thích sản xuất keratin, protein chính cấu tạo nên tóc và móng, giúp chúng trở nên chắc khỏe, giảm gãy rụng.
- Giải độc cơ thể: Là tiền chất để tổng hợp glutathione, một chất giải độc tự nhiên giúp gan loại bỏ các chất độc hại.
- Hỗ trợ chức năng gan thận: Được chỉ định trong một số trường hợp để hỗ trợ chức năng gan, đặc biệt trong các bệnh gan mạn tính, và trong điều trị bệnh cystin niệu để giảm nguy cơ hình thành sỏi thận.
Liều dùng và cách dùng:
Liều lượng Cystenal cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ hoặc hướng dẫn trên bao bì sản phẩm, nhưng liều thông thường cho người lớn là khoảng 500mg đến 1000mg mỗi ngày, chia thành 1-2 lần uống.
Nên uống thuốc sau bữa ăn với một cốc nước đầy để tối ưu hóa sự hấp thu và giảm kích ứng dạ dày.
Thời gian điều trị thường kéo dài từ 2 đến 3 tháng, hoặc có thể lâu hơn tùy theo chỉ định của bác sĩ.
Không nên nhai, bẻ hoặc nghiền nát viên thuốc.
Tác dụng phụ và thận trọng:
Cystenal thường an toàn khi dùng đúng liều, nhưng có thể gây một số tác dụng phụ nhẹ:
Thường gặp: Buồn nôn, khó chịu ở dạ dày, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
Ít gặp: Đau đầu, mệt mỏi, phát ban da, hoặc khô miệng.
Chống chỉ định và lưu ý quan trọng:
Không sử dụng cho người mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Chống chỉ định với bệnh nhân suy thận nặng, hôn mê gan hoặc mắc hội chứng cystin niệu (một bệnh lý di truyền có thể gây tích tụ cystine và hình thành sỏi thận).
Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nếu gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng như khó thở, sưng mặt, hoặc chóng mặt dữ dội, cần ngưng sử dụng và tìm kiếm trợ giúp y tế ngay lập tức.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét